Các thể suy dinh dưỡng do thiếu protein năng lượng ở trẻ

Bài viết được tham vấn chuyên môn cùng Thạc sĩ, Bác sĩ Ngô Thị Oanh – Bác sĩ Nhi – Khoa Nhi – Sơ sinh – Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Hạ Long.

Các thể suy dinh dưỡng do thiếu protein năng lượng ở trẻ

Suy dinh dưỡng protein năng lượng là loại thiếu dinh dưỡng quan trọng, khó có bệnh nào có thể so sánh được về ý nghĩa sức khỏe cộng đồng. Các thể bệnh suy dinh dưỡng protein năng lượng đều có liên quan tới khẩu phần ăn thiếu protein và thiếu năng lượng ở các mức độ khác nhau.

1. Suy dinh dưỡng được biểu hiện như thế nào?

Suy dinh dưỡng là thuật ngữ chuyên ngành chỉ tình trạng bệnh lý gây ra bởi sự cung cấp không đủ hay không cân đối của các chất dinh dưỡng trong chế độ ăn cho cơ thể.

Suy dinh dưỡng do thiếu protein – nguồn năng lượng là một thực trạng bệnh lý xảy ra khi chính sách ăn nghèo protein và nguồn năng lượng vĩnh viễn, dẫn đến sự chậm tăng trưởng về sức khỏe thể chất cũng như ý thức của trẻ .

Suy dinh dưỡng hiện nay đang là vấn đề sức khỏe quan trọng và phổ biến nhất của trẻ em trong các nước đang phát triển như ở nước ta hiện nay. WHO (2009) ước tính có 27% trẻ dưới 5 tuổi ở các nước đang phát triển bị suy dinh dưỡng. Việt Nam (2013) tỷ lệ suy dinh dưỡng 15,3% nhẹ cân, 25,9% thấp còi và gầy còm là 6,6%.

Mặc dù gọi là suy dinh dưỡng protein nguồn năng lượng nhưng đây không chỉ là thực trạng thiếu vắng protein và nguồn năng lượng mà thường thiếu hết hợp nhiều chất dinh dưỡng khác, đặc biệt quan trọng là những vi chất dinh dưỡng. Bệnh này thông dụng ở trẻ nhỏ nhưng cũng hoàn toàn có thể thấy ở trẻ lớn hơn như tuổi vị thành niên và ở cả người lớn, nhất là ở phụ nữ tuổi sinh đẻ .

Trẻ bị suy dinh dưỡng có biểu hiện chậm phát triển thể lực và trí tuệ: Trẻ quá thấp, quá gầy so với tuổi, thể lực yếu, học kém. Hậu quả của suy dinh dưỡng thường không thể khắc phục được, với trẻ nhỏ sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe và sự tăng trưởng, khi lớn lên sẽ ảnh hưởng đến khả năng học tập và lao động. Suy dinh dưỡng có thể xảy ra ở bất cứ độ tuổi nào, tuy nhiên, suy dinh dưỡng có thể phòng tránh được.

Suy dinh dưỡng protein nguồn năng lượng là nguyên do gây tử trận số 1 ở trẻ nhỏ. Theo WHO ( 9/1980 ), mỗi năm, tại những nước thuộc quốc tế thứ ba, có 10,4 triệu trẻ nhỏ dưới 11 tháng tuổi và 4,4 triệu trẻ nhỏ từ 1 – 4 tuổi bị tử trận mà 57 % là do suy dinh dưỡng protein nguồn năng lượng ( 43 % là do bệnh nhiễm trùng mà đa phần là ỉa chảy, nghĩa là cứ mỗi phút có 25 trẻ dưới 5 tuổi bị chết do suy dinh dưỡng .

2. Nguyên nhân khiến trẻ bị suy dinh dưỡng

2.1. Nguyên nhân gây ra suy dinh dưỡng protein năng lượng

Nguyên nhân trực tiếp:
  • Do sự thiếu kiến thức về dinh dưỡng:

Trước tiên phải kể đến là thiếu ăn về số lượng hoặc chất lượng và mắc những bệnh nhiễm khuẩn. Trẻ em trước tuổi học đường là đối tượng người tiêu dùng bị suy dinh dưỡng cao nhất do tại khung hình ở quy trình tiến độ tăng trưởng nhanh, nhu yếu dinh dưỡng cao và do không được ăn vừa đủ những chất dinh dưỡng .

Nuôi con bằng sữa mẹ không đúng cách và cho ăn bổ sung không hợp lý đóng vai trò quan trọng đối với suy dinh dưỡng. Không cho trẻ bú sớm sau khi sinh, không cho trẻ bú sữa non, không cho trẻ bú sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu, cai sữa sớm, không tận dụng nguồn sữa mẹ, cho trẻ bú bình, cho trẻ ăn bổ sung quá sớm hoặc quá muộn, thức ăn bổ sung không đủ chất dinh dưỡng, số lượng thức ăn bổ sung không đủ theo độ tuổi là những nguyên nhân cơ bản dẫn đến suy dinh dưỡng.

  • Do nhiễm trùng:

Nhiễm khuẩn dễ đưa đến suy dinh dưỡng do rối loạn tiêu hóa, và ngược lại suy dinh dưỡng dễ dẫn tới nhiễm khuẩn do đề kháng giảm. Do đó, tỷ lệ suy dinh dưỡng có thể dao động theo mùa và thường cao trong các mùa các bệnh nhiễm khuẩn lưu hành ở mức cao ( tiêu chảy, viêm hô hấp, sốt rét…)

Trong những năm tháng tiên phong sau khi sinh ra, những trẻ đã bị kém tăng trưởng trong thời kỳ bào thai ( suy dinh dưỡng bào thai ) có rủi ro tiềm ẩn cao bị suy dinh dưỡng cao. Tình trạng kém tăng trưởng của trẻ biểu lộ qua cân nặng theo tuổi và chiều cao, xảy ra trong khoảng chừng thời hạn tương đối ngắn, từ khi mới sinh ra đến khi trẻ được 2 năm .

Nguyên nhân sâu xa

Do sự chưa ổn trong dịch vụ chăm nom bà mẹ, trẻ nhỏ, những yếu tố về nước sạch, vệ sinh môi trường tự nhiên và thực trạng nhà ở không bảo vệ, mất vệ sinh .

Nguyên nhân gốc rễ

Là tình trạng đói nghèo, lạc hậu về các mặt phát triển nói chung bao gồm sự mất bình đẳng về kinh tế.

2.2. Các bệnh thường đi kèm

Thông thường suy dinh dưỡng đi kèm với tình trạng thiếu các vi chất dinh dưỡng khác, dù có hay không có biểu hiện lâm sàng như thiếu vitamin A, axit folic, sắt…Với các mức độ thay đổi theo từng vùng địa phương khác nhau. Một số các vi chất dinh dưỡng trong số đó cũng đang được xem xét gây ra quá trình chậm lớn, chậm phát triển của cơ thể như i-ốt, sắt và kẽm.

Như vậy, suy dinh dưỡng protein nguồn năng lượng thực ra là thực trạng bệnh lý do thiếu nhiều chất dinh dưỡng hơn là thiếu protein và nguồn năng lượng đơn thuần .Giai đoạn từ khi sinh ra đến khi 2 tuổi là tiến trình hành lang cửa số quan trọng để trẻ hoàn toàn có thể tăng trưởng và tăng trưởng tối ưu về cả thể chất và hàng vi. Nhiều nghiên cứu và điều tra đã chứng tỏ rằng đây là thời gian Open sự suy giảm về tăng trưởng, thiếu những vi chất quan trọng và tăng những bệnh nhiễm khuẩn thường thì như tiêu chảy, viêm đường hô hấp.

Sau khi trẻ qua tuổi thứ 2 thì rất khó hoàn toàn có thể biến chuyển được thực trạng thấp còi đã xảy ra trước đó .Thực hành nuôi con bằng sữa mẹ và ăn bổ trợ còn kém, cùng với những bệnh nhiễm khuẩn là những nguyên do số 1 dẫn đến suy dinh dưỡng trẻ nhỏ trong 2 năm đầu đời. Vì vậy, nuôi dưỡng trẻ nhỏ có vai trò đặc biệt quan trọng quan trọng so với sức khỏe thể chất và sự sống của trẻ. WHO và UNICEF khuyến nghị rằng, trẻ nhỏ cần được bú mẹ trọn vẹn trong 6 tháng đầu và sau đó được ăn bổ trợ vừa đủ hài hòa và hợp lý cùng với bú mẹ lê dài cho tới 2 tuổi và hơn thế .

3. Phân loại suy dinh dưỡng

3.1. Phân loại theo lâm sàng

Đây là cách phân loại khá tầm cỡ, gồm những thể thiếu dinh dưỡng nặng sau :

  • Suy dinh dưỡng thể teo đét (Marasmus): Hay gặp trên lâm sàng.

Đây là thể thiếu dinh dưỡng rất nặng, do chính sách ăn thiếu cả nguồn năng lượng lẫn protein. Suy dinh dưỡng thể teo đét hoàn toàn có thể xảy ra ngay trong năm tiên phong, điều này khác với suy dinh dưỡng thể phù ( Kwashiorkor ) – hầu hết xảy ra ở trẻ nhóm tuổi 1 – 3 tuổi. Cai sữa quá sớm hoặc thức ăn bổ trợ không hài hòa và hợp lý là nguyên do thông dụng dẫn tới thể suy dinh dưỡng teo đét. Khi đó, trẻ rơi vào thực trạng kém ăn, những bệnh nhiễm khuẩn thường gắn liền với vòng luẩn quẩn đó là tiêu chảy và viêm đường hô hấp .Khi đã ở thể này tức là những bé trông đã rất gầy, bé chỉ đạt 60 % so với cân nặng tiêu chuẩn, khung hình mất nước, gầy gò, ốm yếu, da bọc xương nhăn nheo như người già .

suy-dinh-duong-the-teo-det
  • Suy dinh dưỡng thể phù ( Kwashiorkor): thể này ít gặp hơn với thể teo đét.

Bệnh thường gặp ở trẻ trên 1 tuổi, nhiều nhất là quá trình từ 1 – 3 tuổi. Hiếm khi gặp ở người lớn nhưng vẫn hoàn toàn có thể gặp khi xảy ra nạn đói nặng nề, nhất là so với phụ nữ và thường là do chính sách ăn quá nghèo về protein và glucid tạm đủ hoặc thiếu nhẹ ( nhất là so với chính sách ăn sam đa phần dựa vào khoai sắn ). Suy dinh dưỡng thể Kwashiorkor thường kèm theo thực trạng nhiễm khuẩn từ vừa đến nặng.

Tình trạng thiếu những vi chất dinh dưỡng như thiếu vitamin A, thiếu máu do thiếu sắt nặng thường bộc lộ khá rõ ràng ở những đứa trẻ bị Kwashiorkor .Một số trẻ mập mạp vẫn có rủi ro tiềm ẩn bị suy dinh dưỡng. Cụ thể là bị sưng phù body toàn thân, da trắng bệch, cơ mềm, cân nặng chỉ đạt khoảng chừng 60-80 % so với tiêu chuẩn. Tóc bị thưa, mềm, dễ gãy, ăn ít, bụng bị chướng to. Trên da có bộc lộ Open những đốm nhỏ đỏ li ti khắp khung hình, dần bị đổi màu và bong tróc, rỉ nước, thuận tiện bị nhiễm trùng và lở loét .

Ngoài ra, theo phân loại lâm sàng còn hoàn toàn có thể trung gian ( Marasmic-Kwashiorkor ), thể này thường gặp hơn nhiều so với hai thể trên với mức độ bệnh nhẹ hơn. Ở tiến trình này trẻ chỉ đạt mức cân nặng 60 %, tuy bị teo cơ nhưng hoàn toàn có thể có biểu lộ phù, biếng ăn, rối loạn tiêu hóa, chân tay teo cơ, bụng bị phình to. Hay hoàn toàn có thể trẻ trước kia đã thuộc diện bị suy dinh dưỡng thể phù, được điều trị nhưng chưa dứt điểm .

3.2. Phân loại suy dinh dưỡng trên cộng đồng

Để xác lập thực trạng suy dinh dưỡng, hầu hết người ta dựa vào những chỉ tiêu nhân trắc ( cân nặng theo tuổi, chiều cao theo tuổi và cân nặng theo độ cao ) .Từ năm 2006 chuẩn tìm hiểu thêm của WHO ( WHO 2006 ) được khuyến nghị sử dụng và cho tới nay, đây là thang phân loại được đồng ý thoáng đãng trên quốc tế .Dựa trên cân nặng, chiều cao của trẻ và so sánh với quần thể chuẩn của Tổ chức Y tế quốc tế năm 2006, người ta chia suy dinh dưỡng thành 3 thể :

  • Suy dinh dưỡng thể nhẹ cân: Cân nặng thấp hơn so với mức tiêu chuẩn của trẻ cùng tuổi và giới ( sử dụng điểm ngưỡng cân nặng theo tuổi dưới-2SD). Khi trẻ bị suy dinh dưỡng thể này, biểu hiện là biếng ăn, ăn ít, vẻ ngoài gầy gò do khó hấp thu dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể. Có trường hợp mẹ chăm chút nhưng vẫn không tăng cân đều được. Nguyên nhân là do hệ tiêu hóa của trẻ kém, không hiệu quả, có thể do trước đây tập ăn dặm sớm, làm ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa sau này, hay do bé bị bệnh, nhiễm giun…
  • Suy dinh dưỡng thể thấp còi: Là giảm mức độ tăng trưởng của cơ thể, biểu hiện của suy dinh dưỡng mạn tính, có thể bắt đầu sớm từ suy dinh dưỡng bào thai do mẹ bị thiếu dinh dưỡng. Được xác định khi chiều cao thấp hơn với mức tiêu chuẩn của trẻ cùng tuổi và giới. Ở thể này các mẹ để ý trẻ chậm phát triển chiều cao so với bạn bè, chiều cao chỉ đạt dưới 90% so với mức tiêu chuẩn. Trung bình, chiều cao của trẻ khỏe mạnh lúc sinh ở mức khoảng 50cm, trong 3 tháng đầu, mỗi tháng trẻ sẽ tăng thêm 3cm, và trung bình khoảng 2cm các tháng tiếp theo.
  • Suy dinh dưỡng thể gầy còm: Là hiện tượng cơ và mỡ cơ thể bị teo đi, được coi là suy dinh dưỡng cấp tính vì thường biểu hiện trong thời gian ngắn. Được xác định khi cân nặng theo chiều cao dưới -2SD.

Trên đây là các thể suy dinh dưỡng do thiếu protein năng lượng ở trẻ và biểu hiện các mẹ cần biết để có thể dễ dàng phát hiện trẻ đang trong tình trạng suy dinh dưỡng nào, giúp các mẹ có biện pháp phòng tránh hiệu quả, đem lại sức khỏe tốt nhất cho trẻ. Khi có nghi ngờ trẻ bị suy dinh dưỡng, các cha mẹ nên cho trẻ đi khám và thực hiện đo chiều cao – cân nặng của trẻ để phản ảnh lên biểu đồ tăng trưởng cung cấp các thông tin cần thiết cho bác sĩ khi thăm khám.

Để phòng chống và cải thiện tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ, cha mẹ nên bổ sung các sản phẩm hỗ trợ có chứa lysine, các vi khoáng chất và vitamin thiết yếu như kẽm, crom, selen, vitamin nhóm B giúp đáp ứng đầy đủ nhu cầu về dưỡng chất cho con. Đồng thời, các vitamin thiết yếu này còn hỗ trợ tiêu hóa, tăng cường khả năng hấp thu dưỡng chất, giúp cải thiện tình trạng biếng ăn, giúp trẻ ăn ngon miệng.

Cha mẹ có thể cũng có thể áp dụng việc bổ sung chất qua đường ăn uống và các thực phẩm chức năng có nguồn gốc từ tự nhiên để bé dễ hấp thụ. Điều quan trọng nhất là việc cải thiện triệu chứng cho bé phải diễn ra trong thời gian dài. Việc kết hợp nhiều loại thực phẩm chức năng cùng lúc hoặc thay đổi liên tục nhiều loại trong thời gian ngắn có thể khiến hệ tiêu hóa của bé không kịp thích nghi và hoàn toàn không tốt. Vì vậy, cha mẹ phải thực sự kiên trì đồng hành cùng con và thường xuyên truy cập website vinmec.com để cập nhật những thông tin chăm sóc cho bé hữu ích nhé.

xem thêm: suy dinh dưỡng  ở trẻ em nguy hiểm như thế nào

“Nguồn: tổng hợp từ Internet”

TIN LIÊN QUAN

Những công dụng tuyệt vời của dưa lưới

kienthuc

Bánh dinh dưỡng ngũ cốc Pei Tien 180g

kienthuc

Nhiều người thường bỏ qua da heo nhưng đây lại là ‘kho báu’ dinh dưỡng

kienthuc